دستور العمل نصب الکتروموتور؛ از تحویل و انبار داری تا راه اندازی

راهنمای نصب و تعمیر الکتروموتور

نصب صحیح الکتروموتور تاثیر مستقیمی بر عملکرد، طول عمر، میزان لرزش،دمای کاری و قابلیت اطمینان آن دارد. حتی یک موتور با کیفیت نیز در صورت نصب روی فونداسیون نامناسب، هم راستا نبودن شفت، اتصال الکتریکی اشتباه یا تهویه نا کافی ممکن است دچار خرابی زود هنگام شود.

در این راهنما، مراحل و نکات مهم نصب الکتروموتور از زمان دریافت و بررسی موتور تا آماده سازی محل نصب، نصب مکانیکی، اتصال الکتریکی و اولین راه اندازی بررسی می شود. همچنین نکاتی در مورد حمل و انبار کردن الکتروموتور، تست مقاومت عایق، همراستایی شفت، انتقال قدرت با کوپلینگ یا تسمه و بازرسی پس از راه اندازی ارائه شده است.

این دستور العمل بر اساس اصول رایج نصب و بهره برداری از الکتروموتور های صنعتی تهیه شده و برای موتورهای مختف قابل استفاده است؛ با این حل مشخصات و الزامات درج شده روی پلاک موتور و دفترچه سازنده همیشه اولویت دارد.

نکته ایمنی : عملیات نصب، اتصال برق، تست عایق و راه اندازی باید توسط افراد دارای صلاحیت و با رعایت مقررات ایمنی انجام شود. پیش از هرگونه کار روی موتور، ان را از منبع تغذیه جدا کنید و از روشن شدن ناخواسته آن جلوگیری کنید.

بررسی الکتروموتور هنگام تحویل و دریافت 

قبل از نصب الکتروموتور ابتدا باید وضعیت ظاهری و مشخصات فنی آن بررسی شود. این کار میتواند از نصب یک موتور آسیب دیده یا نامتناسب با سیستم جلوگیری کند و در صورت وجود خسارت ناشی از حمل و نقل، امکان پیگیری آن را فراهم کند.

مواردی که هنگام دریافت الکتروموتور باید بررسی شوند

• قبل از هرچیز بررسی کنید که هرگونه آسیب احتمالی در هنگام حمل و نقل به الکتروموتور وارد نشده باشد.
• مطمئن شوید تجهیزات جانبی و متعلقات موتور کامل هستند.
• اطلاعات name plate یا پلاک الکتروموتور را چک کنید.
• قفل کن شفت را در صورت وجود قبل از شروع کار از موتور جدا کنید.
• شفت را از نظر آسیب دیدن یا خراش بررسی کنید.
• شفت را با دست بپرخانید تا از حرکت آزادانه آن اطمینان حاصل کنید.

در صورت مشاهده آسیب جدی یا هرگونه مغایرت مشخصات بهتر است پیش از نصب موتور موضوع را با فروشنده و شرکت حمل و نقل در میان بگذارید.

نکته: اگر موتور بلافاصله نصب نمی شود ، شرایط مناسب انبار داری باید از همان زمان دریافت فراهم شود. موتور در طول دوره انبار داری نیز باید در برابر رطوبت و گرد و غبار و خوردگی و لرزش محافظت شود.

حمل و نقل و جابه جایی الکتروموتور

حمل نا درست یکی از عواملی است که میتواند پیش از نصب، به بلبرینگ ها، شفت یا بدنه الکتروموتور آسیب وارد کند. به همین دلیل، جابجایی موتور باید با تجهیزات مناسب و مطابق دستورالعمل سازنده انجام شود.

نکات مهم هنگام حمل الکتروموتور

 

• الکتروموتور ها نباید بوسیله شفت از جای خود بلند شوند، این کار باید بوسیله پیچ های قلاب دار(Eyebolts) انجام شود.
• وضعیت تجهیزات بالابر باید مناسب با وزن موتور باشد. وزن موتور را از پلاک یا مدارک فنی آن بررسی کنید.
• پیش از بلند کردن موتور از محکم بودن صحیح  Eyeboltها و سالم بودن انها اطمینان حاصل کنید.
• از Eyeboltهای موتور برای بلند کردن مجموعه ای که تجهیزات دیگری مانند پمپ،گریس،فولی یا کوپلینگ به آنها متصل است استفاده نکنید؛ مگر اینکه سازنده صراحتا روش دیگری را مشخص کرده باشد.
• قسمت های مربوط به حمل دستگاه طراحی شده اند که موتور را هنگام جابجایی ساپورت کنند. اگر برای الکتروموتور دو قسمت بلند کردن(Lifting device) تعبیه شده است پس باید برای بلند کردن آن از زنجیر یا کابل دوبل استفاده شود.
• موتور را هنگام بلند کردن در معرض سقوط و حرکت ناگهانی قرار ندهید. ضربه شدید میتواند به بلبرینگ ها و سایر اجزای موتور آسیب بزند.
• از بلند کردن موتور از قسمت هایی مانند قاب فن،جعبه ترمینال خودداری کنید.
• در موتورهایی که دارای قفل شفت Shaft locking device هستند، هنگام حمل و جابجایی مطابق دستور العمل سازنده از این قطعه استفاده کنید. این تجهیز برای جلوگیری از حرکت نا مناسب شفت و کاهش احتمال آسیب به بلبرینگ ها در زمان حمل طراحی شده است.

 

پس از انتقال موتور به محل نصب، وضعیت ظاهری آن را دوباره بررسی کنید و در صورت مشاهده ضربه،شکستگی،تغییر شکل ی سایر آسیب های احتمالی، پیش از شروع عملیات نصب موضوع را بررسی کنید.

نکته: روش بلند کردن و زاویه مجاز حمل میتواند با توجه به طراحی، وزن و نوع نصب موتور متفاوت باشد. بنابر این در موتورهای بزرگ یا موتورهایی با طراحی خاص، دستورالعمل اختصاصی سازنده باید ملاک قرار گیرد.

انبار کردن و نگهداری الکتروموتور قبل از نصب

اگر الکتروموتور به محض رسیدن نصب نمیشود پس باید در محلی خشک و بدون رطوبت انبار شوند. محل انبار کردن موتور باید خشک ، بدون رطوبت، بدون گاز و دود های خورنده باشد. این محل باید دمایی ثابت و معمولی داشته باشد. الکتروموتور باید از اشیای اطراف خود نیز کمی فاصله داشته باشد.

شرایط مناسب برای انبار کردن الکتروموتور

محل نگهداری الکتروموتور باید تا حد امکان :

• خشک و تمیز باشد
• از گرد و غبار و آلودگی های صنعتی محافظت شود.
• در معرض گازها و بخارات خورنده قرار نداشته باشد.
• از لرزش های شدید و مداوم دور باشد.
• در برابر بارندگی و نفوذ آب محافظت شود

در راهنمای عمومی فعلی الکتروموتور WEG وگ، برای انبار داری موتور محیط تمیز و خشک با رطوبت نصبی حداکثر 60 درجه توصیه شده است؛ با این حال، برای هر موتور باید الزامات دفترچه سازنده و همان مدل در اولویت قرار گیرد.

محل نگهدار موتور الکتریکی باید دمایی حدود 5 تا 60 درجه سانتیگراد باشد. درصد رطوبت محیط نیز نباید از 50 % تجاوز کند.

در صورتی که الکتروموتور سه فاز بیشتر از 2 سال در محلی انبار است، بلبرینگ ها باید عوض شوند یا اینکه روغن بلبرینگ کاملا خارج شده، پاک شود و دوباره روغن کاری شود.

الکتروموتور تکفاز نیز اگر بیش از 2 سال در انبار است باید خازن های آن را تعویض کرد.

چرخاندن شفت در زمان انبار داری

برای جلوگیری از ایجاد خوردگی و توزیع یکنواخت روانکار در بلبرینگ ها شفت موتور باید در دوره انبار داری به صورت دوره ای چرخانده شود.

در بسیاری از موتورهای WEG چرخاندن شفت حداقل ماهی یک بار و حداقل 5 دور توصیه شده است. پس از چرخاندن شفت بهتر است شفت در موقعیتی متفاوت از قبل قرار گیرد. برای برخی انواع خاص بلبرین یا سیستم روانکاری ممکن است فاصله زمانی متفاوتی تعین شده باشد.

اگر موتور به سیستم گرم کن ضد رطوبت Space heater مجهز باشد، در شرایطی که سازنده مشخص کرده است باید از آن برای جلوگیری از ایجاد میعان داخل موتور استفاده شود.

الکتروموتورهایی که برای مدت طولانی انبار می شوند

با افزایش مدت انبار داری، کنترل وضعیت موتور اهمیت بیشتری پیدا می کند. مقاومت عایق سیم پیچی باید به صورت دوره ای و پیش از نصب یا راه اندازی اندازه گیری و نتایج آن ثبت شود.

در راهنمای موتورهای WEG برای موتور های انبار شده، اندازه گیری مقاومت عایق به صورت دوره ای و همچنین پیش از نصب توصیه شده است. در صورت انبار داری طولانی مدت، وضعیت بلبرینگ و روان کار باید بررسی شوند. برای موتورهایی که بیش از دو سال در انبار مانده اند، بازرسی و در صورت نیاز تعویض و شست و شو و روان کاری مجدد بلبرینگ ها توصیه شده است.

در موتورهای تک فاز نیز در صورت انبار داری طولانی مدت، وضیعت خازن های راه انداز باید پیش از بهره برداری بررسی شوند؛ در برخی دستورالعمل های WEG برای موتور های با انبار داری بیش از دو سال، تعویض خازن راه انداز توصیه شده است.

نکته: الزامات دقیق انبار داری، فاصله زمانی چرخاندن شفت، روانکاری و تعویض قطعات به نوع موتور و نوع بلبرینگ ، سیستم روان کاری و دستورالعمل سازنده بستگی دارد. بنابر این برای موتورهای خاص دفترچه فنی همان مدل را ملاک قرار دهید.

بررسی مقاومت عایق الکتروموتور

تست مقاومت عایق الکتروموتور یکی از بررسی های مهم پیش از نصب و راه اندازی موتور ، به خصوص پس از انبار داری طولانی یا قرارگرفتن موتور در محیط مرطوب است. این آزمایش وضعیت عایق سیم پیچی را بررسی میکند و میتواند وجود رطوبت، آلودگی یا ضعف احتمالی در سیستم عایق موتور را مشخص کند.

مقاومت عایق معمولا با استفاده از دستگاه میگر Megohmmeter یا Insulation resistance tester اندازه گیری می شود. نتیجه آزمایش بر حسب مگا اهم MΩ نمایش داده می شود.

چه زمانی باید مقاومت عایق موتور را اندازه گیری کرد؟

اندازه گیری مقاومت عایق در شرایط زیر اهمیت بیشتری دارد:

• پیش از اولین راه اندازی الکتروموتور پس از نصب
• پس از انبار داری طولانی مدت
• زمانی که موتور در معرض رطوبت یا میعان قرار گرفته است.
• پس از توقف طولانی مدت موتور
• در برنامه های نگهداری و پایش دوره ای
• زمانی که کاهش غیر عادی مقاومت عایق نسبت به اندازه گیری های قبلی مشاهده می شود.

برای موتورهایی که در محیط های مرطوب نگهداری شده اند، اندازه گیری مقاومت عایق باید به صورت دوره ای نیز انجام شود. ثبت نتایج آزمایش های دوره ای اهمیت زیادی دارد، زیرا مقایسه روند تغییرات مقاومت عایق در یک موتور مشخص معمولا اطلاعات بیشتری نسبت به تکیه بر یک اندازه گیری منفرد در اختیار قرار می دهد.

نحوه انجام تست مقاومت عایق با میگر

پیش از انجام تست، موتور باید خاموش و کاملا از منبع تغذیه جدا باشد. تمام کابهای قدرت متصل به موتور باید جدا شوند تا تجهیزات متصل به مدار در معرض ولتاژ تست قرار نگیرد.

همچنین باید شرایط ایمنی لازم برای انحام آزمایش رعایت شود. در موتورهای مجهز به تجهیزات خاص مانند ترانس جریان ، سنسورهای حرارتی یا سایر تجهیزات الکتریکی، روش تست باید مطابق دستور العمل سازنده انجام شود.

به طور کلی مراحل آزمایش به صورت زیر است: 

1. موتور را از شبکه برق جدا و از امکان روشن شدن ناخواسته جلوگیری کنید.
2. کابل های تغذیه را از ترمینال موتور جدا کنید.
3. دمای سیم پیچی در صورت امکان اندازه گیری و ثبت کنید؛ زیرا مقاومت عایق به دما وابستگی قابل توجهی دارد.
4. میگر متناسب با ولتاژ نامی سیم پیچی انتخاب کنید.
5. اتصال تست دستگاه را مطابق با دستورالعمل سازنده برقرار کنید؛ معمولا اندازه گیری بین سیم پیچی و بدنه موتور انجام میشود.
6. ولتاژ DC تست را اعمال کنید و مقدار مقاومت عایق پس از زمان تعین شده را ثبت کنید.
7. پس از پایان آزمایش، سیم پیچی را برای تخلیه بار الکتریکی باقی مانده به زمین متصل کنید.
8. نتیجه آزمایش،دما و ولتاژ دست و شرایط محیطی را ثبت کنید تا در اندازه گیری های بعدی قابل مقایسه باشد.

مقاومت عایق الکتروموتور چقدر باید باشد ؟

نمیتوان یک عدد ثابت را برای تمامی الکتروموتورها به عنوان حد قابل قبول تعیین کرد. مقدار مقاومت عایق به عواملی مانند دمای سیم پیچی، رطوبت، آلودگی، نوع سیستم عایقی، ولتاژموتور و سابقه عملکرد موتور بستگی دارد.

در برخی دستور العمل های الکتروموتور وگ، مقادیر مرجع مقاومت عایق در دمای 40 درجه سانتیگراد برای سیم پیچی موتورهای تا1 کیلوولت مقدار مرجع 5 مگا اهم و برای بسیاری از ماشین های با ولتاژ بالا تر از 1 کیلوولت 100 مگا اهم هم ذکر شده است؛ اما اعداد باید در چهارچوب روش آزمون، دمای سیم پیچی و استاندارد و دستورالعمل مربوط به همان موتور تفسیر شود.

تاثیر دما بر مقاومت عایق

دمای سیم پیچی تاثیر قابل توجهی بر مقدار اندازه گیری شده مقاومت عایق دارد. با افزایش دما معمولا مقاومت عایق کاهش پیدا می کند؛ بنابر این مقایسه دو آزمایش بدون در نظر گرفتن دمای سیم پیچی میتواند نتیجه گمراه کننده داشته باشد.

برای همین، هنگام تست بهتر است دمای سیم پیچی نیز همراه با مقاومت عایق ثبت شود. در ارزیابی های حرفه ای ، مقادیر اندازه گیری شده می توانند با استفاده از ضرایب اصلاح دما به دمای مرجع تبدیل شوند. WEG نیز برای برخی موتورهای خود تبدیل مقاومت اندازه گیری شده به مقادیر متناظر دمای 40 درجه سانتیگراد را بر اساس ضریب تصحیح دما توصیه میکند.

اگر مقاومت عایق پایین باشد چه کاری انجام دهیم ؟

مقاومت عایق پایین میتواند ناشی از رطوبت، آلودگی سطح سیم پیچی، روغن و گریس، یا کاهش کیفیت سیستم عایقی باشد. بنابر این پایین بودن مقدار مقاومت عایق به تنهایی معنی سوختن یا خراب شدن سیم پیچی نیست.

در چنین شرایطی ابتدا باید موارد زیر را بررسی کنید : 

1. وجود رطوبت یا میعان در داخل الکتروموتور
2. آلودگی و گرد و غبار روی سیم پیچی
3. وجود روغن، گریس یا مواد آلاینده
4. دمای سیم پیچی هنگام آزمایش
5. تغییرات مقدار مقاومت نسبت به تست های قبل

در صورت وجود رطوبت یا الودگی، پاکسازی و خشک کردن سیم پیچی ممکن است طبق دستور العمل سازنده ضروری باشد. خشک کردن موتور نباید با یک دمای ثابت و عمومی برای همه موتور ها انجام شود؛

روش و دمای مجاز باید بر اساس دستورالعمل سازنده و نوع سیستم عایقی تعیین شود. در برخی دستورالعمل های WEG برایش رایط خاص ، خشک کردن در کوره با دمای مشخص توصیه شده است، اما این مقادیر را نباید به تمام موتور ها تعمیم داد.

اگر مقاومت عایق الکتروموتور در طول زمان به صورت قابل توجه یا ناگهانی کاهش پیدا کند، موضوع باید بررسی شود؛ حتی اگر مقادیر فعلی بالاتر از حد مرجع باشد.

هشدار ایمنی: تست مقاومت عایق با میگر یک آزمایش با ولتاژ DC است و پس از پایان تست، سیم پیچی میتواند دارای بار الکتریکی باقی مانده باشد. پس از آزمایش باید طبق دستورالعمل دستگاه و سازنده، سیم پیچی تخلیه زمین شود. انجام این آزمایش باید توسط فردی با صلاحیت و با رعایت کامل الزامات ایمنی انجام شود.

نصب الکتروموتور؛ مراحل و نکات فنی

پس از بررسی اولیه، حمل و انبارداری مناسب و اطمینان از سالم بودن موتور، نوبت به نصب الکتروموتور می‌رسد. نصب صحیح باید به‌صورت هم‌زمان از دو جنبه مکانیکی و الکتریکی بررسی شود. فونداسیون نامناسب، هم‌راستا نبودن شفت، کشش بیش از حد تسمه یا اتصال الکتریکی اشتباه می‌تواند باعث افزایش لرزش، دمای موتور و فشار واردشده به بلبرینگ‌ها شود.

۱. رعایت نکات ایمنی پیش از نصب

پیش از شروع عملیات نصب، موتور باید کاملاً از منبع برق جدا شده باشد و امکان روشن شدن ناخواسته آن وجود نداشته باشد.

تمام تجهیزات متصل به موتور نیز باید در وضعیت ایمن قرار داشته باشند. عملیات اتصال برق و تست‌های الکتریکی باید توسط فرد دارای صلاحیت انجام شود.

در هنگام کار روی جعبه ترمینال، کابل‌ها و تجهیزات حفاظتی، از مناسب بودن ابزار و تجهیزات ایمنی اطمینان حاصل کنید. همچنین برای جلوگیری از ورود آب و گردوغبار به جعبه ترمینال، از گلند کابل و تجهیزات آب‌بندی مناسب استفاده شود.

نکته: تنظیمات تجهیزات حفاظتی موتور نباید بدون بررسی جریان نامی، شرایط بار و دستورالعمل سازنده تغییر کند.

۲. بررسی شرایط محیط نصب

پیش از نصب، شرایط محل قرارگیری موتور را با مشخصات درج‌شده روی پلاک و مدارک فنی موتور مقایسه کنید.

موارد زیر اهمیت ویژه‌ای دارند:

• دمای محیط
• ارتفاع از سطح دریا
• رطوبت
• وجود گردوغبار
• وجود مواد یا گازهای خورنده
• خطر انفجار یا وجود گازها و بخارات قابل اشتعال
• میزان تهویه اطراف موتور
• احتمال تماس موتور با آب یا سایر مایعات
• موتور باید به گونه‌ای نصب شود که هوای خنک بتواند آزادانه در اطراف آن جریان داشته باشد. قرار دادن موتور در فضای بسیار محدود یا مسدود کردن مسیر ورود و خروج هوا می‌تواند باعث افزایش دمای بدنه و سیم‌پیچی شود.
• برای موتورهایی که در شرایط محیطی غیرمعمول، ارتفاع زیاد یا مناطق خطرناک نصب می‌شوند، مشخصات فنی و الزامات سازنده باید به‌صورت جداگانه بررسی شود.

۳. آماده‌سازی فونداسیون الکتروموتور

فونداسیون باید به اندازه کافی محکم، پایدار و هم‌سطح باشد تا از ایجاد لرزش و تغییر وضعیت موتور در هنگام کار جلوگیری کند.

در موتورهای پایه‌دار، سطح نصب باید به‌گونه‌ای آماده شود که تمام پایه‌های موتور به‌درستی روی سطح قرار گیرند. ناهمواری فونداسیون می‌تواند باعث ایجاد تنش در بدنه موتور و به‌هم خوردن هم‌راستایی شفت شود.

پیش از سفت کردن پیچ‌های پایه:

• سطح فونداسیون را تمیز کنید.
• وضعیت تراز بودن محل نصب را بررسی کنید.
• موتور را در موقعیت مناسب قرار دهید.
• هم‌راستایی موتور با دستگاه متصل به آن را بررسی کنید.
• پس از اطمینان از موقعیت صحیح، پیچ‌های پایه را به‌صورت یکنواخت محکم کنید.
• در موتورهای بزرگ یا نصب‌هایی که حساسیت بالایی نسبت به لرزش دارند، طراحی فونداسیون باید بر اساس وزن، سرعت، نوع بار و نیروهای دینامیکی سیستم انجام شود.

۴. نصب و هم‌راستایی شفت الکتروموتور

هم‌راستایی صحیح شفت یکی از مهم‌ترین مراحل نصب الکتروموتور است.

اگر شفت موتور و دستگاه متصل به آن به‌درستی هم‌راستا نباشند، نیروهای اضافی به کوپلینگ، شفت و بلبرینگ‌ها وارد می‌شود. نتیجه این وضعیت می‌تواند افزایش لرزش، صدا، دمای بلبرینگ و کاهش عمر قطعات باشد.

در هنگام نصب کوپلینگ:

• از ابزار مناسب برای نصب استفاده کنید.
• از ضربه مستقیم و غیرضروری به شفت یا بلبرینگ خودداری کنید.
• هم‌راستایی زاویه‌ای و موازی شفت‌ها را بررسی کنید.
• پس از محکم کردن موتور روی فونداسیون، هم‌راستایی را دوباره کنترل کنید.
• مشخصات و تلرانس مجاز کوپلینگ را از سازنده آن دریافت کنید.

نکته: مقدار مجاز ناهم‌راستایی یک عدد ثابت برای تمام الکتروموتورها و کوپلینگ‌ها نیست. بنابراین به‌جای استفاده از یک مقدار عمومی، تلرانس اعلام‌شده توسط سازنده کوپلینگ و تجهیزات متصل را ملاک قرار دهید.

۵. نصب الکتروموتور با تسمه و فولی

در صورتی که انتقال قدرت توسط تسمه و فولی انجام می‌شود، فولی‌ها باید به‌درستی در یک راستا قرار گرفته باشند.

تسمه نباید بیش از حد سفت یا شل باشد. کشش بیش از اندازه تسمه می‌تواند نیروی شعاعی زیادی به شفت و بلبرینگ موتور وارد کند و باعث کاهش عمر آنها شود. از طرف دیگر، شل بودن بیش از حد تسمه می‌تواند باعث لغزش، کاهش انتقال توان و گرم شدن تسمه شود.

کشش تسمه باید مطابق مشخصات سازنده تسمه و سیستم انتقال قدرت تنظیم شود.

پس از نصب، هم‌راستایی فولی‌ها و وضعیت تسمه را بررسی کنید و در صورت مشاهده لرزش یا صدای غیرعادی، موتور را متوقف کرده و علت را بررسی کنید.

۶. بررسی سوراخ‌های تخلیه آب (Drain Hole)

برخی الکتروموتورها دارای سوراخ‌های تخلیه برای خارج کردن رطوبت و آب احتمالی از داخل بدنه هستند.

در شرایط نصب خاص یا موتورهایی که قابلیت تغییر موقعیت نصب دارند، باید اطمینان حاصل شود که سوراخ تخلیه در موقعیت

مناسب و طبق دستورالعمل سازنده قرار گرفته باشد.

مسدود شدن مسیر تخلیه می‌تواند باعث تجمع رطوبت در داخل موتور شود و به سیستم عایقی و قطعات داخلی آسیب برساند.

نکته: محل و نحوه استفاده از Drain Hole در همه موتورها یکسان نیست؛ بنابراین دستورالعمل همان مدل موتور باید ملاک قرار گیرد.

۷. بررسی بالانس و تجهیزات انتقال قدرت

خود الکتروموتور در کارخانه مطابق مشخصات سازنده بالانس می‌شود، اما تجهیزاتی که به شفت آن متصل می‌شوند نیز باید از نظر بالانس و وضعیت مکانیکی مناسب باشند.

کوپلینگ، فولی، پروانه، پولی و سایر اجزای دوار باید متناسب با سرعت موتور انتخاب و به‌درستی نصب شوند.

استفاده از قطعات نامناسب یا دارای نابالانسی می‌تواند باعث ایجاد لرزش و افزایش بار روی بلبرینگ‌ها شود.

۸. بررسی نهایی نصب مکانیکی

پس از پایان نصب مکانیکی، پیش از اتصال برق موارد زیر را بررسی کنید:

• موتور به‌طور محکم روی فونداسیون قرار گرفته باشد.
• پیچ‌های پایه به‌درستی سفت شده باشند.
• شفت موتور آزادانه حرکت کند.
• کوپلینگ یا فولی به‌درستی نصب شده باشد.
• هم‌راستایی شفت بررسی شده باشد.
• تسمه بیش از حد سفت نباشد.
• مسیر تهویه موتور مسدود نشده باشد.
• سوراخ‌های تخلیه در وضعیت مناسب قرار داشته باشند.
• هیچ ابزار یا جسم خارجی در اطراف قسمت‌های دوار باقی نمانده باشد.

پس از تأیید این موارد می‌توان وارد مرحله اتصال الکتریکی و آماده‌سازی موتور برای اولین راه‌اندازی شد.

اتصال الکتریکی الکتروموتور

پس از تکمیل نصب مکانیکی، باید اتصال الکتریکی الکتروموتور مطابق مشخصات درج‌شده روی پلاک و نقشه ترمینال موتور انجام شود. اتصال اشتباه می‌تواند باعث افزایش جریان، گرم شدن بیش از حد سیم‌پیچی و در موارد شدید، آسیب دیدن موتور شود.

عملیات سیم‌کشی و اتصال موتور به شبکه برق باید توسط فرد متخصص و با رعایت الزامات ایمنی انجام شود.

۱. بررسی پلاک الکتروموتور

پیش از اتصال کابل‌ها، مشخصات موتور را از روی پلاک بررسی کنید. مهم‌ترین موارد عبارت‌اند از:

• ولتاژ نامی
• فرکانس
• جریان نامی
• توان
• سرعت
• نوع اتصال سیم‌پیچی
• درجه حفاظت IP
• کلاس عایقی
• شرایط کاری

ولتاژ و نوع اتصال سیم‌پیچی باید با ولتاژ شبکه و روش اتصال انتخاب‌شده مطابقت داشته باشد.

برای مثال، اگر روی پلاک موتور دو ولتاژ مانند 230/400 V درج شده باشد، نوع اتصال سیم‌پیچی باید متناسب با ولتاژ شبکه انتخاب شود. بنابراین نمی‌توان بدون توجه به پلاک، یک موتور را به‌صورت دلخواه ستاره یا مثلث متصل کرد.

۲. بررسی جعبه ترمینال و کابل‌ها

پیش از اتصال کابل‌ها، جعبه ترمینال را از نظر وجود رطوبت، گردوغبار، آسیب‌دیدگی یا اجسام خارجی بررسی کنید.

کابل ورودی باید:

1. سطح مقطع متناسب با جریان موتور داشته باشد.
2. برای شرایط محیطی محل نصب مناسب باشد.
3. در برابر حرارت، رطوبت و عوامل مکانیکی احتمالی مقاومت کافی داشته باشد.
4. با گلند مناسب وارد جعبه ترمینال شود.
5. تمام ورودی‌های کابل که مورد استفاده قرار نمی‌گیرند نیز باید مطابق دستورالعمل سازنده مسدود و آب‌بندی شوند.

۳. اتصال ستاره یا مثلث

در موتورهای سه‌فاز، نحوه اتصال سیم‌پیچی به ولتاژ شبکه وابسته است و باید از روی پلاک موتور و نقشه داخل جعبه ترمینال مشخص شود.

به‌عنوان یک قاعده ساده:

در اتصال ستاره (Y)، ولتاژ هر سیم‌پیچ کمتر از ولتاژ خط است.

در اتصال مثلث (Δ)، هر سیم‌پیچ تقریباً ولتاژ خط را دریافت می‌کند.

بنابراین اگر موتور برای دو ولتاژ نامی طراحی شده باشد، انتخاب ستاره یا مثلث باید دقیقاً مطابق پلاک و ولتاژ شبکه انجام شود.

هشدار: اتصال اشتباه ستاره و مثلث می‌تواند باعث افزایش جریان و گرم شدن شدید سیم‌پیچی شود. پیش از اتصال، حتماً نقشه ترمینال و اطلاعات پلاک همان موتور را بررسی کنید.

۴. اتصال سیم ارت

بدنه فلزی الکتروموتور باید مطابق مقررات سیستم برق و دستورالعمل سازنده به سیستم اتصال زمین متصل شود.

اتصال ارت برای حفاظت در برابر برق‌گرفتگی در صورت ایجاد اتصال ناخواسته بین سیم‌پیچی و بدنه موتور اهمیت زیادی دارد.

محل اتصال ارت باید تمیز، محکم و عاری از رنگ یا آلودگی در نقطه تماس الکتریکی باشد و اتصال آن در طول سرویس‌های دوره‌ای نیز بررسی شود.

نکته ایمنی: هرگز از لوله‌ها، سازه‌های نامطمئن یا مسیرهای غیرمجاز به‌عنوان جایگزین اتصال زمین استفاده نکنید.

۵. تجهیزات حفاظتی الکتروموتور

الکتروموتور باید متناسب با شرایط کاری خود از تجهیزات حفاظتی مناسب استفاده کند. نوع حفاظت موردنیاز به توان موتور، جریان نامی، نوع بار، شرایط شبکه و الزامات سیستم بستگی دارد.

از جمله تجهیزات حفاظتی متداول می‌توان به موارد زیر اشاره کرد:

• حفاظت در برابر اضافه‌بار
• حفاظت اتصال کوتاه
• حفاظت در برابر افت یا افزایش غیرمجاز ولتاژ
• حفاظت در برابر خطای فاز
• حفاظت حرارتی در موتورهای مجهز به سنسور
• تجهیزات کنترل و حفاظت متناسب با سیستم راه‌اندازی

تنظیمات تجهیزات حفاظتی نباید صرفاً بر اساس حدس یا یک مقدار عمومی انجام شود. جریان نامی موتور و اطلاعات سازنده باید مبنای تنظیمات قرار گیرند.

۶. بررسی تجهیزات حرارتی و سنسورها

برخی الکتروموتورها به تجهیزاتی مانند PTC، PT100، ترمیستور یا ترموستات مجهز هستند.

این تجهیزات برای پایش یا حفاظت حرارتی موتور استفاده می‌شوند و نباید مانند ترمینال‌های قدرت به منبع تغذیه موتور متصل شوند.

ترمینال‌های سنسورها باید مطابق نقشه الکتریکی موتور به تجهیزات کنترل مربوطه متصل شوند.

۷. بررسی جهت چرخش

پس از اتمام اتصال الکتریکی و انجام تمام بررسی‌های ایمنی، جهت چرخش شفت باید مطابق نیاز دستگاه بررسی شود.

در موتور سه‌فاز، جابه‌جایی جای دو فاز ورودی باعث تغییر جهت میدان دوار و در نتیجه تغییر جهت چرخش موتور می‌شود.

هشدار: قبل از بررسی جهت چرخش، مطمئن شوید دستگاه متصل به موتور امکان حرکت در جهت اشتباه را دارد و این آزمایش باعث آسیب به پمپ، فن، گیربکس یا سایر تجهیزات نشود.

۸. بررسی نهایی پیش از برق‌دار کردن موتور

قبل از وصل برق، موارد زیر را بررسی کنید:

1. ولتاژ شبکه با ولتاژ درج‌شده روی پلاک مطابقت داشته باشد.
2. فرکانس شبکه با مشخصات موتور سازگار باشد.
3. نوع اتصال ستاره یا مثلث صحیح باشد.
4. کابل‌ها و ترمینال‌ها به‌درستی محکم شده باشند.
5. سیم ارت متصل و مطمئن باشد.
6. تجهیزات حفاظتی مناسب نصب و تنظیم شده باشند.
7. مسیر تهویه موتور باز باشد.
8. شفت و تجهیزات متصل به آن آزادانه حرکت کنند.
9. هیچ ابزار یا جسم خارجی در اطراف موتور باقی نمانده باشد.
10. در صورت وجود سنسورهای حرارتی، اتصال آنها مطابق نقشه انجام شده باشد.

 

نکته: ابعاد X₁ و X₂ باید حداقل 3 میلیمتر باشد

پس از تأیید این موارد، موتور می‌تواند برای اولین راه‌اندازی آماده شود.

نکته: روش راه‌اندازی موتور، مانند راه‌اندازی مستقیم، ستاره-مثلث، سافت‌استارتر یا اینورتر، به شرایط موتور و شبکه بستگی دارد. برای آشنایی با این روش‌ها، به مقاله «روش‌های راه‌اندازی الکتروموتور» مراجعه کنید.

برنامه نگهداری و بازرسی الکتروموتور (چک لیست بازرسی)

الکتروموتورها و به صورت کلی تمامی تجهیزات الکترومکانیکی باید به صورت دوره ای مورد بازرسی قرار بگیرند و در صورت نیاز تعمیر شوند.

• بازرسی موتور الکتریکی به صورت دوره ای
• تمیز بودن الکتروموتور و اطمینان از اینکه جریان هوا به راحتی برقرار میشود
• برزی سیل ها و V ring و جایگزینی در صورت نیاز
• بررسی اتصال ها و پیچ ها
• مشاهده و بررسی بلبرینگ ها
• توجه به صدای زیاد ، لرزش یا حرارت غیر عادی
• بررسی وضعیت گریس

در صورت مشاهده اولین تغییرات در حالت کار عادی موتور، تعویض قطعات ایراد دار در اسرع وقت باید انجام پذیرد تا آسیب به محل های دیگر تجهیزات سرایت نکند.

نکته : فواصل دوره های بازرسی، نصب و تعمیر الکتروموتور بستگی به نوع موتور و شرایط کاربری آن دارد.

روانکاری و گریس کاری بلبرینگ الکتروموتور

1-موتور الکتریکی بدون سوراخ گریس (greas nipples)

الکتروموتور های تا فریم سایز 200 عموما بدون سوراخ گریس تولید میشوند.در صورت نیاز به تعویض گریس برای تعمرات و نگهداری پیشگیرانه به موارد زیر دقت کنید.

1. موتور را با دقیت باز کنید (disassemble)
2. تمامی گریس قدیمی را خارج کنید.
3.  بلبرینگ ها را با سوخت دیزلی شستشو دهید.
4.  فورا گریس کاری جدید را انجام دهید.

2-موتور الکتریکی مجهز به سوراخ گریس

به شدت توصیه میشود که گریس کاری الکتروموتور را در حالی که ماشین روشن است انجام دهید.این کار باعث میشود که گریس کاری دهانه بلبرینگ به خوبی انجام پذیرد.

اگر این کار امکان پذیر نیست و ممکن است به خاطر وجود تسمه ها و فولی ها یا تجهیزات برای اوپراتور خطری ایجاد شود به صورت زیر پروسه را پیش ببرید.

1. محدوده اطراف سوراخ گریس را تمیز کنید.
2. نیم از گریس را بریزید سپس الکتروموتور را به مدت یک دقیقه با سرعت کامل روشن کنید.
3. موتور را خاموش کرده و نیمه دیگر گریس را بریزید.
4. تزیریق کل گریس در حالت وقفه ممکن است باعث شود مقداری از گریس به بخش های دیگر موتور نفوذ کند.
5. برای روغن کاری فقط از دستگاه دستی ( Manual gun) تزریق گریس استفاده کنید.

بیشتر بخوانید : مقاله کامل در خصوص روغن کاری الکترموتور

الکتروموتور برای موقعیت های پر خطر

برای نصب و تعمیر الکتروموتور ضد انفجار ، در کنار توصیه هایی که در قبل اورده ایم موارد زیر نیز باید مد نظر قرار بگیرد:

مسولیت مشخصات فنی درخواستی الکتروموتور به عهده خریدار می باشد.به این علت که خریدار میبایست مشخصات و ویژگی های محل نصب را به دقت اندازه گیری کند.

موتورهای الکتریکی برای مناطق پر خطر بر اساس استانداردهای مشخص برای محیط های مشخص که به صورت بین المللی تصدیق شده اند ساخته میشوند.

نکات نصب الکتروموتور ضد انفجار

الکتروموتور های ضد جرقه باید بر اساس رویه های استاندارد و قوانین جاری محلی نصب شوند.راه اندازی الکتروموتورهای مناطق پر خطر باید توسط افراد با مهارت انجام شود.

همچنین حفاظت های حرارتی نیز حتما باید در محل نصب شوند.

نصب و تعمیر الکتروموتور ضد انفجار (Ex)

الکترموتورهای ضد جرقه باید توسط فروشگاه های تایید شده توسط انجام پذیرد.

تعمیرات الکتروموتور ها توسط افراد متفرقه مسولیت هرگونه آسیب و صدمات احتمالی را از کارخانه سازنده ساقط میکند.

هرگونه تعمیر وسایل الکترونیکی و مکانیکی که برای موقیعت های پر خطر ساخته شده است ، گواهینامه(certificate)ایمنی آن کالا را باطل میکند.

در هنگامل انجام عملیات نصب و تعمیر الکتروموتور های مذکور ( روغن کاری و …) دستورالعمل زیر را دنبال کنید.

• چک کنید تمامی قطعات آزاد باشند و عاری از هرگونه کثیفی و جرم یا گره باشند.
• اطمینان حاصل کنید که تمامی قطعات در حال مطلوب خود باشند
• اتصالات محافظ انتهایی (endshield fittings) را روغن کاری کنید تا مونتاژ الکتروموتور راحت تر شود.
• فقط از چکش پلاستیکی برای جایگذاری قطعات استفاده کنید.
• سفت شدن صحیح پیچ ها را بررسی کنید
• از قطعات آسیب دیده دوباره استفاده نکنید و قطعه مورد نظر را از کارخانه سازنده تهیه کنید.

 بیشتر بخوانید : دستورالعمل عمومی راه اندازی و نگهداری الکتروموتور تک فاز